Đọc "Perfect Spy" để hiểu rõ cái đau của chính quyền Mỹ xưa và nay vốn rất tự hào về mạng lưới tình báo của họ. Ngày đó, chàng trai trẻ Phạm Xuân Ẩn sang Mỹ với $1,000 trong tay (được chính ông Mười Hương (3) trao) đã gây được sự chú ý tại trường OCC (Organe County College). Ai chú ý? Đó là giáo viên; đó là sinh viên; quan trọng hơn; đó chính là cơ quan tình báo Mỹ CIA. Điệp viên CIA đã nhắm trước chàng SV PXA, đã chọn SV PXA để làm việc cho chính họ tại Sài Gòn sau khi hòan thành khóa học tại California. Chính vì vậy, họ đưa SV PXA đi gặp biết bao nhiêu nhân vật quan trọng; chính khách có, nhà báo có, giáo viên có, luật sư có.... Để rồi, tất cả đều bị giáng một đòn nặng nề khi biết ra ông 2T chính là cán bộ tình báo của VC, của ta. Mạng lưới TBCM VN đã thành công khi mượn tay Mỹ để đào tạo cho ta một cán bộ tình báo lẫy lừng, nói tiếng Anh tốt và hơn hết hiểu nước Mỹ và chính quyền Mỹ quá tốt.
Nhưng hay ở chỗ, ông không vì làm tình báo cho VC mà quên đi bạn bè và gia đình. Ông đã đích thân giúp đỡ ông Trần Kim Tuyến (giám đốc TB VNCH) chạy thóat đi nước ngòai, đã đưa gia đình tạm lánh sang nước ngòai cho an tòan. Trong con tim mình, ông luôn dành cho bạn bè và người thân một chỗ đứng nhất định. Chính vì thế, không một ai xem ông là kẻ phản bội cho dù họ là những đồng nghiệp từng làm chung với ông trong các tòa sọan báo trước 1975, hoặc những người quen biết ông đứng trong hàng ngũ VNCH ngày trước.
Tác giả cuốn sách còn cảm phục nếp sống thanh tao và giản dị của ông. Ông đâu có cần gì, cho dù là danh vọng hay tiền tài. Những gì ông có, ông đã cống hiến cho đất Mẹ Việt Nam rồi. Vậy nên, cho dù có những lúc không được đối đãi đúng mức, ông vẫn là ông, một con người yêu nước nồng nàn, một chiến sĩ cách mạng trung kiên. Trong nhà, ông chỉ nuôi ba con vật với những ý nghĩa sâu xa "con chim dạy ta biết hót (nói), con cá dạy ta biết im lặng và con chó dạy ta biết trung thành" (4). Cá nhân tôi hiểu rằng, nói đúng lúc - im lặng đúng chỗ - trung thành với đất Mẹ Việt Nam là châm ngôn giúp ông tỏa sáng trong ngành tình báo Việt Nam và cả thế giới.
Cuốn sách này ra đời và được đón nhận chẵng những tô đậm nỗi đau của CQTB Mỹ và còn làm bật lên sự ám ảnh về cuộc chiến tại Việt Nam trước 1975. Thành công sao được khi Việt Nam luôn có những con người như ông Hai Trung. Hãy đọc những gì ông Hai Trung nói về cuộc chiến chống Mỹ "...Hòa bình mà tôi chiến đấu để đạt được có thể làm kiệt quệ đất nước này, nhưng chiến tranh có khi còn giết chết nó. Dù tôi yêu nước Mỹ, nhưng nước Mỹ không có quyền gì ở nước này. Chúng tôi phải tự giải quyết vấn đề của mình..."
Từ sâu thẳm đáy lòng, một lần nữa, xin được thắp nén nhang lòng cho ông, kính mong ông an nghỉ thanh thản ở miền Lạc Cảnh.
-----------------------------------------------------------------------------------
Xin mời bạn đọc cùng đọc một vài ý kiến về ông 2T và cuốn sách này của chính tác giả Larry Bauman và nhiều người đọc khác (5) :
"... Ông Ẩn là người khá thú vị, rất hoạt ngôn, biết cách dẫn dắt câu chuyện với khả năng nói tiếng Anh xuất sắc. Ông khá tự nhiên khi tiếp xúc với tôi – một người Mỹ. Theo quan sát của tôi, những người Việt Nam khác khá thụ động và cảnh giác trước người nước ngoài. Họ thường xem người mình đang tiếp xúc là ai trước khi bắt chuyện. Ông Ẩn thì không thế. Tôi cảm thấy rất thoải mái khi nói chuyện với ông. Có lẽ đó cũng là điều khiến ông trở thành một điệp viên giỏi, vì ông làm người khác cảm thấy thoải mái khi trao đổi thông tin...", trích lời của chính ông Larry khi trả lời phỏng vấn đài BBC vương quốc Anh.
"I was taken aback by An's working against the U.S. after having made so many friends here, how well the VietCong/NVA infiltrated U.S. planning, and how long ahead their thinking ran. The book also brings an eerie sense of wondering what is happening along these same lines now in Iraq"
"As a former Marine sniper with two straight years in the Vietnam War, the early part, I couldnt pass this book up. An, the spy, is the perfect spy and by the end of the book you can see he duped our press, his 'friends', not only in Vietnam during the war, but all the way to his recent death. He certainly played a central part in the demise of our strategy and as one soldier to another, my hat goes off to him. He was good at what he did and so were my fellow Marines and I. He fought for his country in his way and we in ours. An incredible man", written by G.E. Kugler, tác giả quyển sách "The World's Most Powerful Leadership Principle".
"I read this book in a single afternoon. I picked it up by chance, intended to browse through the first few pages, then ended up finishing the whole book. This is a fascinating book about a fascinating life. Professor Berman not just details An's life, but also paints a vivid picture of the Saigon foreign press corp during the height of the war, the Tet offensive, the Laos incursion and the North's final push for Saigon. The analysis on the strategic value of An's information to the North is highly illuminating and provides an interesting glimpse on the inner working of the war machines of both sides", by Linh Vuong, California.
"During an interview on NPR, Berman was asked by the host if An had lied to him. "An probably took 80% of his secrets with him to his grave," admitted Berman", by Pham Xuan Quang, Orange County, California.
"This is an extraordinary story, one that offers new explanations of several key events of the war…Berman's book appears 32 years after the war, yet, amazingly, adds significantly to our understanding of what happened. Students of American failures—who have had so much new material to ponder—will be richly rewarded by reading this book", by Robert Kaiser, Washing Post.
"...many of the American reporters he knew still respected his journalistic skill. Drawing on extensive interviews with An and a number of his Vietnamese and American friends, Berman recounts a remarkable story. Perhaps he could have emphasized more strongly the deadly results of An's intelligence assistance to the Communists. Nonetheless, this is a fascinating account of a complex man who loved his homeland, as well as the United States and the profession of journalism. Highly recommended for both public and academic libraries", by A.O. Edmonds, Library Journal
"... ông vừa là điệp viên, vừa là nhà chiến lược. Ông có mạng lưới liên lạc sâu sát với người Mỹ và có khả năng phân tích tình huống xuất sắc. Họ chưa bao giờ bắt được ông. Ông là điệp viên hòan hảo..." trích phát biểu của phóng viên người Pháp Jean-Claude Pomonti.